(अहिल्यानगर खबरबात न्यूज नेटवर्क)
अहिल्यानगर – गणेशोत्सवाच्या धार्मिक वातावरणाला सामाजिक परिवर्तनाची दिशा देत स्नेहालय संस्थेच्या उडान प्रकल्प आणि स्वामी विवेकानंद तरुण मित्र मंडळ ट्रस्ट यांच्या संयुक्त विद्यमाने साकारण्यात आलेल्या ‘रस्ता बदलायला हवा – बालविवाह थांबवा, बालपण वाचवा!’ या जिवंत देखाव्याने यंदाच्या गणेशोत्सवात बालविवाहविरोधी जनजागृतीचा प्रभावी जागर निर्माण केला. या देखाव्याचे तब्बल ११० प्रयोग सादर करण्यात आले असून, त्यातून मोठ्या संख्येने नागरिकांपर्यंत बालविवाह प्रतिबंध, बालहक्क आणि बालसुरक्षेचा संदेश पोहोचविण्यात आला. या सामाजिक देखाव्याला उत्कृष्ट सार्वजनिक व घरगुती आरास स्पर्धेत उत्तेजनार्थ तृतीय क्रमांकाचा विशेष पुरस्कार मिळाला.
गांधी मैदान परिसरातील स्वामी विवेकानंद तरुण मित्र मंडळ ट्रस्टच्या परिसरात सादर करण्यात आलेल्या या देखाव्यात बालविवाहामागील सामाजिक परिस्थिती, त्याचा मुलींच्या शिक्षणावर, आरोग्यावर आणि भवितव्यावर होणारा परिणाम, बालविवाहाचे कायदेशीर परिणाम तसेच बालविवाह रोखण्यासाठी कुटुंब आणि समाजाची भूमिका प्रभावीपणे मांडण्यात आली. नागरिकांनी केवळ देखावा पाहून पुढे न जाता ‘बालविवाह रोखण्यासाठी माझी भूमिका काय?’ हा प्रश्न स्वतःला विचारावा, या उद्देशाने संपूर्ण सादरीकरणाची मांडणी करण्यात आली होती.
या देखाव्यात भारती विद्यापीठाचे श्रीकांत येलवंडे, TISS तुळजापूरचे पियुष पांडुरंग शेरखाने आणि बाल भवनची विद्यार्थिनी रंजना जाधव यांनी प्रमुख भूमिका साकारल्या. तर मारिया पाथरे, पूर्वी पाथरे, आर्या रनसिंग, प्रिक्षा लोखंडे आणि गौरी उल्लरे यांनी सहाय्यक भूमिका साकारत प्रभावी साथ दिली. बाल भवन आणि उडान प्रकल्पातील विद्यार्थ्यांनी सामाजिक विषयाच्या जनजागृतीसाठी प्रत्यक्ष अभिनयातून सहभाग घेतला.
ध्वनीमुद्रित सादरीकरणामध्ये इन्स्पेक्टर अमोलची भूमिका अंशुल सब्बन, रोहितची भूमिका आदिनाथ अन्नदाते आणि साक्षीची भूमिका अनुजा रासने यांनी साकारली. देखाव्याचे लेखन कोमल भद्रे यांनी केले, तर ओपनिंग व क्लोजिंगचा आवाज ऋतुजा नडोने यांनी दिला. संपादन अंशुल सब्बन यांनी केले असून, संपूर्ण ध्वनीमुद्रणासाठी रेडिओ नगर ९०.४ एफएमच्या रेकॉर्डिंग स्टुडिओचे सहकार्य लाभले. अभिनय, लेखन, आवाज, ध्वनी आणि दृश्य सादरीकरणाच्या प्रभावी समन्वयामुळे देखाव्याला अधिक परिणामकारकता प्राप्त झाली.
देखाव्याबरोबरच स्नेहालयचे कार्यकर्ते शहरातील विविध भागांमध्ये प्रत्यक्ष जनजागृतीसाठी पोहोचले. विशाल गणपती, दिल्लीगेट, नवरंग व्यायामशाळा, नेप्ती नाका, लक्ष्मी कारंजा, स्वस्तिक चौक, वाडिया पार्क, माळीवाडा, पटवर्धन चौक आणि गौरी घुमट परिसरात नागरिक, महिला, पालक, युवक आणि बालकांशी संवाद साधण्यात आला. बालविवाह प्रतिबंध, बालहक्क, महिला व बालसुरक्षा, POCSO तसेच संकटाच्या वेळी उपलब्ध मदत यंत्रणांची माहिती देण्यात आली.
गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून विविध गणेश मंडळांशीही संवाद साधण्यात आला. मंडळांचे पदाधिकारी, कार्यकर्ते आणि युवक यांच्याशी बालविवाह प्रतिबंध व बालसुरक्षेच्या विषयावर चर्चा करण्यात आली. विशेष म्हणजे या उपक्रमाला मिळालेल्या प्रतिसादामुळे अनेक गणेश मंडळांनी पुढील वर्षी आपल्या परिसरातही अशाच प्रकारचे सामाजिक जनजागृतीपर देखावे सादर करण्याची इच्छा व्यक्त केली, तर काही मंडळांनी स्नेहालयकडे थेट देखावा सादर करण्याची विनंती केली. त्यामुळे यंदाच्या उपक्रमातून निर्माण झालेली सामाजिक भागीदारी पुढील वर्षी आणखी व्यापक करण्याची संधी निर्माण झाली आहे.
या अभियानाला प्रशासन आणि बालसंरक्षण क्षेत्रातील मान्यवरांनीही विविध दिवशी भेट देऊन प्रोत्साहन दिले. उपविभागीय पोलीस अधिकारी दिलीप टिपरसे, जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आनंद भंडारी, बाल कल्याण समितीच्या सदस्य अनुराधा येवले, स्नेहालयच्या मानद संचालक ॲड. बागेश्री जरंडीकर आणि संचालक हनीफ शेख यांनी स्वतंत्र दिवशी देखाव्याची पाहणी केली. या भेटींमुळे बालविवाह प्रतिबंध आणि बालसुरक्षेच्या विषयाला प्रशासन, पोलीस यंत्रणा, बालसंरक्षण व्यवस्था आणि समाज यांच्यातील समन्वयाचा व्यापक संदर्भ मिळाला.
या उपक्रमाला TISS तुळजापूर, भारती विद्यापीठ, बाल भवन, स्वामी विवेकानंद तरुण मित्र मंडळ आणि स्नेहालय कौशल्य विकास केंद्र यांसह विद्यार्थी, युवक, कलाकार आणि स्वयंसेवकांचे सहकार्य लाभले. गणेशोत्सवासारख्या मोठ्या लोकसहभागाच्या उत्सवाचा उपयोग सामाजिक प्रश्नांवर संवाद निर्माण करण्यासाठी करता येतो, हे या अभियानातून स्पष्ट झाले.
११० प्रयोग, मोठ्या संख्येने नागरिकांपर्यंत पोहोचलेला संदेश, विविध भागांमध्ये झालेला प्रत्यक्ष संवाद आणि पुढील वर्षासाठी गणेश मंडळांकडून आलेल्या मागण्या या या अभियानाच्या महत्त्वाच्या निष्पन्न बाबी ठरल्या. बालविवाह थांबविणे ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून कुटुंब, समाज, युवक, गणेश मंडळे आणि प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे, हा विचार या माध्यमातून पुढे आला.या जिवंत देखाव्याला मिळालेला उत्तेजनार्थ तृतीय क्रमांकाचा विशेष पुरस्कार हा केवळ एका देखाव्याचा सन्मान नसून त्यामागे उभ्या राहिलेल्या विद्यार्थी, कलाकार, स्वयंसेवक, सामाजिक संस्था आणि सहकाऱ्यांच्या सामूहिक प्रयत्नांची दखल आहे.
पुरस्कार वितरण सोहळ्यात स्नेहालय संस्थेच्या विश्वस्त व खजिनदार गीता कौर, विश्वस्त अनिकेत कौर, जनसंपर्क अधिकारी संगीता सानप, प्रकल्प व्यवस्थापक प्रवीण कदम तसेच देखाव्यात सहभागी सर्व कलाकारांनी हा पुरस्कार स्वीकारला.गणेशोत्सवातून सुरू झालेला ‘रस्ता बदलायला हवा’ हा संदेश आता पुढील काळात अधिक गणेश मंडळे आणि समाजातील विविध घटकांपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. मुलींचे शिक्षण, मुलांचे सुरक्षित बालपण आणि बालविवाहमुक्त समाजनिर्मितीसाठी समाजाची सजगता वाढविणे, हीच या अभियानाची पुढील दिशा आहे.
